ناهید چزانی شراهی، سید مجتبی حسینی، خلیل علی محمدزاده، علی حسن شعبان خمسه، محمدکریم بهادری،
دوره 28، شماره 6 - ( 11-1404 )
چکیده
مقدمه: برنامهریزی در نظام سلامت به عنوان یکی از ارکان کلیدی حکمرانی سلامت، نقش تعیینکنندهای در تخصیص منابع، بهبود عملکرد و ارتقای عدالت دارد. با وجود پیشرفتهای اخیر، شواهد نشان میدهد فرایندهای برنامهریزی در نظام سلامت ایران همچنان با چالشهایی ساختاری، مدیریتی و اجرایی مواجهاند. این مطالعه با هدف شناسایی و تبیین چالشهای اصلی برنامهریزی در نظام سلامت ایران انجام شد.
روش کار: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون (Thematic Analysis) انجام گرفت. مشارکتکنندگان شامل 17 نفر از مدیران، معاونان، اعضای هیأت علمی و کارشناسان حوزه برنامهریزی سلامت در سطوح ملی و دانشگاهی بودند که بهصورت هدفمند و با حداکثر تنوع انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبه نیمهساختاریافته و طی هشت ماه جمعآوری و سپس با نرمافزار MAXQDA نسخه 20 تحلیل شد. برای اطمینان از روایی و پایایی از معیارهای اعتبار، انتقالپذیری، وابستگی و تأییدپذیری استفاده گردید.
یافتهها: تحلیل دادهها منجر به استخراج 160 کد اولیه، 36 مضمون سازمانیافته و 9 مضمون فراگیر شد. چالشهای شناساییشده در قالب محورهای اصلی زیر طبقهبندی گردیدند: منابع انسانی، هدایت و رهبری، روشها و فرایندها، ارتباطات بینبخشی، بودجه و تأمین مالی، فضا و تجهیزات، فناوری و اطلاعات سلامت، تدارک خدمات، و سیاست، فرهنگ و اقتصاد جامعه. ضعف در شفافیت مدیریتی، عدم هماهنگی بینبخشی، محدودیت منابع مالی، و نبود نظام پایش و ارزیابی مستمر از مهمترین چالشهای برنامهریزی در نظام سلامت کشور بودند.
نتیجهگیری: نظام برنامهریزی سلامت در ایران از تمرکزگرایی، ابهام ساختاری، ضعف در مشارکت ذینفعان و ناکارآمدی نظامهای اطلاعاتی رنج میبرد. بازنگری در ساختار حکمرانی برنامهریزی، تقویت رویکردهای شواهدمحور و افزایش شفافیت و پاسخگویی در سطوح مختلف مدیریتی میتواند به ارتقای کارآیی و اثربخشی برنامههای سلامت کمک کند.
